{"id":575,"date":"2026-09-06T05:57:37","date_gmt":"2026-09-06T05:57:37","guid":{"rendered":"http:\/\/asca-new.local\/patrimonio\/caso-studio-restauro\/tappa-di-cagliari-478\/"},"modified":"2026-09-06T05:57:37","modified_gmt":"2026-09-06T05:57:37","slug":"tappa-di-cagliari-478","status":"publish","type":"asca_restauri","link":"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/fr\/caso-studio-restauro\/tappa-di-cagliari-478\/","title":{"rendered":"Tappa di Cagliari 478"},"content":{"rendered":"\n<h3 id=\"le-volume-et-son-%c3%a9tat-de-conservation\" class=\"wp-block-heading\">Le volume et son \u00e9tat de conservation<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Parmi les documents conserv\u00e9s \u00e0 l\u2019Archivio di Stato di Cagliari figure un volume manuscrit du fonds notarial, dat\u00e9 de 1605, qui a r\u00e9cemment fait l\u2019objet d\u2019une intervention de restauration complexe. Ce registre de 386 feuillets pr\u00e9sente une reliure souple en parchemin et une structure particuli\u00e8rement int\u00e9ressante : les cahiers sont directement fix\u00e9s \u00e0 la couverture selon une technique de reliure caract\u00e9ristique de l\u2019\u00e9poque.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Au d\u00e9but des travaux, le volume se trouvait dans un \u00e9tat de conservation extr\u00eamement critique, qui avait n\u00e9cessit\u00e9 son retrait de la consultation. La fragilit\u00e9 des mat\u00e9riaux et le risque r\u00e9el de perte de fragments emp\u00eachaient m\u00eame les manipulations les plus simples.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L\u2019un des probl\u00e8mes les plus manifestes \u00e9tait la forte d\u00e9formation du corps d\u2019ouvrage. Les quinze derniers cahiers avaient progressivement gliss\u00e9 vers l\u2019avant, probablement en raison de conditions de conservation inad\u00e9quates au fil du temps. La couverture en parchemin \u00e9tait elle aussi gravement endommag\u00e9e, avec de grandes d\u00e9chirures et lacunes qui avaient compromis sa fonction protectrice.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Les feuillets pr\u00e9sentaient un ensemble particuli\u00e8rement complexe d\u2019alt\u00e9rations. Outre des d\u00e9p\u00f4ts superficiels de diverses natures, ils portaient d\u2019importantes traces d\u2019humidit\u00e9, visibles sous forme d\u2019aur\u00e9oles et de taches, tr\u00e8s probablement dues \u00e0 un contact direct avec de l\u2019eau liquide. S\u2019y ajoutaient une oxydation du papier touchant environ un tiers du volume, des traces d\u2019une ancienne activit\u00e9 d\u2019insectes et, surtout, une importante alt\u00e9ration microbiologique affectant une grande partie des feuillets et de la reliure, avec une intensit\u00e9 croissante depuis le milieu du volume jusqu\u2019aux derniers feuillets.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L\u2019action combin\u00e9e de ces facteurs avait entra\u00een\u00e9 un affaiblissement marqu\u00e9 du support papier. Les marges \u00e9taient particuli\u00e8rement fragiles, avec de nombreux plis, d\u00e9chirures et lacunes qui rendaient difficile jusqu\u2019au simple feuilletage du volume.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Les encres manuscrites pr\u00e9sentaient elles aussi des signes \u00e9vidents de d\u00e9gradation. Leur nature acide avait provoqu\u00e9 une corrosion \u00e9tendue, visible par la migration du recto au verso des feuillets et, dans les cas les plus graves, par de v\u00e9ritables perforations du support, pr\u00e9sentes sur environ 30 % du manuscrit.<\/p>\n\n\n<div style=\"--asca-media-gallery-columns:5;--asca-media-gallery-columns-tablet:3;--asca-media-gallery-columns-mobile:2;--asca-media-gallery-gap:1px;--asca-media-gallery-ratio:1 \/ 1\" class=\"asca-media-gallery asca-media-gallery--lightbox wp-block-asca-media-gallery\" id=\"asca-media-gallery-1\">\n\t<ul class=\"asca-media-gallery__grid\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"asca-media-gallery__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"asca-media-gallery__link\" href=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-016.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-pswp-width=\"1920\" data-pswp-height=\"1080\" data-asca-media-title=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-016\" data-asca-media-lightbox=\"asca-media-gallery-1\" data-asca-media-caption=\"\" data-asca-media-description=\"\" data-asca-media-credit=\"\" data-asca-media-subtitle=\"\">\n\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"300\" src=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-016-300x300.jpg\" class=\"asca-media-gallery__image\" alt=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-016\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-016-300x300.jpg 300w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-016-150x150.jpg 150w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-016-1080x1080.jpg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>\t\t\t\t\t\t<span class=\"asca-media-gallery__overlay\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-solid fa-magnifying-glass\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"pswp-caption-content asca-media-gallery__caption-content\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption__title\">1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-016<\/span><\/span><\/span>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"asca-media-gallery__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"asca-media-gallery__link\" href=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-012.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-pswp-width=\"1920\" data-pswp-height=\"1080\" data-asca-media-title=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-012\" data-asca-media-lightbox=\"asca-media-gallery-1\" data-asca-media-caption=\"\" data-asca-media-description=\"\" data-asca-media-credit=\"\" data-asca-media-subtitle=\"\">\n\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"300\" src=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-012-300x300.jpg\" class=\"asca-media-gallery__image\" alt=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-012\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-012-300x300.jpg 300w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-012-150x150.jpg 150w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-012-1080x1080.jpg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>\t\t\t\t\t\t<span class=\"asca-media-gallery__overlay\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-solid fa-magnifying-glass\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"pswp-caption-content asca-media-gallery__caption-content\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption__title\">1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-012<\/span><\/span><\/span>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"asca-media-gallery__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"asca-media-gallery__link\" href=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-010.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-pswp-width=\"1920\" data-pswp-height=\"1080\" data-asca-media-title=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-010\" data-asca-media-lightbox=\"asca-media-gallery-1\" data-asca-media-caption=\"\" data-asca-media-description=\"\" data-asca-media-credit=\"\" data-asca-media-subtitle=\"\">\n\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"300\" src=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-010-300x300.jpg\" class=\"asca-media-gallery__image\" alt=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-010\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-010-300x300.jpg 300w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-010-150x150.jpg 150w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-010-1080x1080.jpg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>\t\t\t\t\t\t<span class=\"asca-media-gallery__overlay\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-solid fa-magnifying-glass\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"pswp-caption-content asca-media-gallery__caption-content\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption__title\">1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-010<\/span><\/span><\/span>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"asca-media-gallery__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"asca-media-gallery__link\" href=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-002.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-pswp-width=\"1920\" data-pswp-height=\"1080\" data-asca-media-title=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-002\" data-asca-media-lightbox=\"asca-media-gallery-1\" data-asca-media-caption=\"\" data-asca-media-description=\"\" data-asca-media-credit=\"\" data-asca-media-subtitle=\"\">\n\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"300\" src=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-002-300x300.jpg\" class=\"asca-media-gallery__image\" alt=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-002\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-002-300x300.jpg 300w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-002-150x150.jpg 150w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-002-1080x1080.jpg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>\t\t\t\t\t\t<span class=\"asca-media-gallery__overlay\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-solid fa-magnifying-glass\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"pswp-caption-content asca-media-gallery__caption-content\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption__title\">1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-002<\/span><\/span><\/span>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"asca-media-gallery__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"asca-media-gallery__link\" href=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-001.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-pswp-width=\"1920\" data-pswp-height=\"1080\" data-asca-media-title=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-001\" data-asca-media-lightbox=\"asca-media-gallery-1\" data-asca-media-caption=\"\" data-asca-media-description=\"\" data-asca-media-credit=\"\" data-asca-media-subtitle=\"\">\n\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"300\" src=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-001-300x300.jpg\" class=\"asca-media-gallery__image\" alt=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-001\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-001-300x300.jpg 300w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-001-150x150.jpg 150w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-001-1080x1080.jpg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>\t\t\t\t\t\t<span class=\"asca-media-gallery__overlay\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-solid fa-magnifying-glass\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"pswp-caption-content asca-media-gallery__caption-content\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption__title\">1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-001<\/span><\/span><\/span>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"asca-media-gallery__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"asca-media-gallery__link\" href=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-003.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-pswp-width=\"1920\" data-pswp-height=\"1080\" data-asca-media-title=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-003\" data-asca-media-lightbox=\"asca-media-gallery-1\" data-asca-media-caption=\"\" data-asca-media-description=\"\" data-asca-media-credit=\"\" data-asca-media-subtitle=\"\">\n\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"300\" src=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-003-300x300.jpg\" class=\"asca-media-gallery__image\" alt=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-003\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-003-300x300.jpg 300w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-003-150x150.jpg 150w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-003-1080x1080.jpg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>\t\t\t\t\t\t<span class=\"asca-media-gallery__overlay\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-solid fa-magnifying-glass\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"pswp-caption-content asca-media-gallery__caption-content\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption__title\">1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-003<\/span><\/span><\/span>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"asca-media-gallery__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"asca-media-gallery__link\" href=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-005.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-pswp-width=\"1920\" data-pswp-height=\"1080\" data-asca-media-title=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-005\" data-asca-media-lightbox=\"asca-media-gallery-1\" data-asca-media-caption=\"\" data-asca-media-description=\"\" data-asca-media-credit=\"\" data-asca-media-subtitle=\"\">\n\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"300\" src=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-005-300x300.jpg\" class=\"asca-media-gallery__image\" alt=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-005\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-005-300x300.jpg 300w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-005-150x150.jpg 150w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-005-1080x1080.jpg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>\t\t\t\t\t\t<span class=\"asca-media-gallery__overlay\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-solid fa-magnifying-glass\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"pswp-caption-content asca-media-gallery__caption-content\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption__title\">1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-005<\/span><\/span><\/span>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"asca-media-gallery__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"asca-media-gallery__link\" href=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-006.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-pswp-width=\"1920\" data-pswp-height=\"1080\" data-asca-media-title=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-006\" data-asca-media-lightbox=\"asca-media-gallery-1\" data-asca-media-caption=\"\" data-asca-media-description=\"\" data-asca-media-credit=\"\" data-asca-media-subtitle=\"\">\n\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"300\" src=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-006-300x300.jpg\" class=\"asca-media-gallery__image\" alt=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-006\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-006-300x300.jpg 300w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-006-150x150.jpg 150w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-006-1080x1080.jpg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>\t\t\t\t\t\t<span class=\"asca-media-gallery__overlay\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-solid fa-magnifying-glass\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"pswp-caption-content asca-media-gallery__caption-content\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption__title\">1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-006<\/span><\/span><\/span>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"asca-media-gallery__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"asca-media-gallery__link\" href=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-014.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-pswp-width=\"1920\" data-pswp-height=\"1080\" data-asca-media-title=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-014\" data-asca-media-lightbox=\"asca-media-gallery-1\" data-asca-media-caption=\"\" data-asca-media-description=\"\" data-asca-media-credit=\"\" data-asca-media-subtitle=\"\">\n\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"300\" src=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-014-300x300.jpg\" class=\"asca-media-gallery__image\" alt=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-014\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-014-300x300.jpg 300w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-014-150x150.jpg 150w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-014-1080x1080.jpg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>\t\t\t\t\t\t<span class=\"asca-media-gallery__overlay\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-solid fa-magnifying-glass\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"pswp-caption-content asca-media-gallery__caption-content\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption__title\">1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-014<\/span><\/span><\/span>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"asca-media-gallery__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"asca-media-gallery__link\" href=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-007.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-pswp-width=\"1920\" data-pswp-height=\"1080\" data-asca-media-title=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-007\" data-asca-media-lightbox=\"asca-media-gallery-1\" data-asca-media-caption=\"\" data-asca-media-description=\"\" data-asca-media-credit=\"\" data-asca-media-subtitle=\"\">\n\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"300\" src=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-007-300x300.jpg\" class=\"asca-media-gallery__image\" alt=\"1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-007\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-007-300x300.jpg 300w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-007-150x150.jpg 150w, https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1920x1080-restauri-tappa-cagliari-478-007-1080x1080.jpg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>\t\t\t\t\t\t<span class=\"asca-media-gallery__overlay\" aria-hidden=\"true\"><i class=\"fa-solid fa-magnifying-glass\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"pswp-caption-content asca-media-gallery__caption-content\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption\"><span class=\"asca-pswp-dynamic-caption__title\">1920&#215;1080-restauri-tappa-cagliari-478-007<\/span><\/span><\/span>\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t<\/ul>\n<\/div>\n\n\n\n<h3 id=\"l%e2%80%99%c3%a9tude-pr%c3%a9liminaire\" class=\"wp-block-heading\">L\u2019\u00e9tude pr\u00e9liminaire<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Comme pour toute intervention de restauration, le travail a commenc\u00e9 par une phase d\u2019\u00e9tude et de documentation. Outre le relev\u00e9 d\u00e9taill\u00e9 de l\u2019\u00e9tat de conservation et la r\u00e9alisation d\u2019une documentation photographique, il \u00e9tait essentiel de comprendre la structure d\u2019origine du volume afin de pouvoir la restituer fid\u00e8lement \u00e0 l\u2019issue de l\u2019intervention.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Des analyses pr\u00e9liminaires ont \u00e9galement \u00e9t\u00e9 men\u00e9es sur des \u00e9chantillons s\u00e9lectionn\u00e9s afin d\u2019\u00e9valuer le comportement du papier au contact de l\u2019eau, la solubilit\u00e9 des encres et leur degr\u00e9 d\u2019acidit\u00e9 (pH). Ces informations ont permis de d\u00e9finir les m\u00e9thodes de traitement les plus appropri\u00e9es et les plus s\u00fbres pour l\u2019objet.<\/p>\n\n\n\n<h3 id=\"le-d%c3%a9montage-et-les-traitements-de-conservation\" class=\"wp-block-heading\">Le d\u00e9montage et les traitements de conservation<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Compte tenu de la gravit\u00e9 de son \u00e9tat, il a \u00e9t\u00e9 d\u00e9cid\u00e9 de d\u00e9monter enti\u00e8rement le volume. Apr\u00e8s un premier nettoyage \u00e0 sec des feuillets et de la couverture en parchemin, ainsi que la v\u00e9rification de l\u2019ordre correct des feuillets, le corps d\u2019ouvrage a \u00e9t\u00e9 s\u00e9par\u00e9 de la reliure.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Les feuillets ont ensuite subi une s\u00e9rie de traitements en milieu aqueux, r\u00e9alis\u00e9s de mani\u00e8re contr\u00f4l\u00e9e et adapt\u00e9s aux caract\u00e9ristiques du mat\u00e9riau. Le lavage \u00e0 l\u2019eau d\u00e9min\u00e9ralis\u00e9e a permis de r\u00e9duire la pr\u00e9sence de substances d\u00e9gradantes accumul\u00e9es au fil du temps dans les fibres du papier. Parall\u00e8lement, un traitement de d\u00e9sinfection aux sels d\u2019ammonium quaternaire a \u00e9t\u00e9 effectu\u00e9, suivi d\u2019une d\u00e9sacidification par immersion dans une solution aqueuse de propionate de calcium.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ces op\u00e9rations poursuivaient un double objectif : ralentir les processus de d\u00e9gradation chimique dus \u00e0 l\u2019acidit\u00e9 du papier et des encres, et \u00e9liminer les \u00e9ventuels r\u00e9sidus biologiques issus de l\u2019ancienne activit\u00e9 microbiologique.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Une fois les traitements humides achev\u00e9s, les feuillets ont \u00e9t\u00e9 r\u00e9encoll\u00e9s\u2014une op\u00e9ration indispensable pour rendre coh\u00e9sion et r\u00e9sistance aux fibres du papier\u2014puis s\u00e9ch\u00e9s. Un voile extr\u00eamement fin de papier japonais a \u00e9t\u00e9 appliqu\u00e9 dans les zones les plus alt\u00e9r\u00e9es. Traditionnellement employ\u00e9 en restauration pour sa l\u00e9g\u00e8ret\u00e9, sa stabilit\u00e9 et sa compatibilit\u00e9 avec les supports historiques, ce mat\u00e9riau a permis de consolider les parties les plus affaiblies par les moisissures ou la corrosion des encres.<\/p>\n\n\n\n<h3 id=\"la-restauration-des-feuillets-et-de-la-reliure\" class=\"wp-block-heading\">La restauration des feuillets et de la reliure<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La phase suivante a consist\u00e9 \u00e0 traiter chaque feuillet individuellement. Chaque feuille a \u00e9t\u00e9 examin\u00e9e afin de d\u00e9terminer s\u2019il fallait combler les lacunes, r\u00e9parer les d\u00e9chirures et renforcer les plis des bifeuillets constituant les cahiers.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Une fois la restauration des feuillets achev\u00e9e, les cahiers ont \u00e9t\u00e9 reconstitu\u00e9s dans leur configuration d\u2019origine, puis recousus selon le sch\u00e9ma historique de la reliure.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La couverture en parchemin a elle aussi fait l\u2019objet d\u2019une intervention de conservation minutieuse. Apr\u00e8s le nettoyage et la d\u00e9sinfection, ses lacunes ont \u00e9t\u00e9 combl\u00e9es avec un papier japonais teint\u00e9 de mani\u00e8re appropri\u00e9e, afin d\u2019assurer la continuit\u00e9 structurelle et une juste lecture de l\u2019objet sans en alt\u00e9rer l\u2019authenticit\u00e9.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Enfin, les cahiers ont \u00e9t\u00e9 de nouveau fix\u00e9s \u00e0 la couverture selon le syst\u00e8me d\u2019origine, en r\u00e9utilisant les trous historiques encore pr\u00e9sents sur le dos. Il a ainsi \u00e9t\u00e9 possible de r\u00e9tablir non seulement la fonctionnalit\u00e9 du volume, mais aussi les caract\u00e9ristiques de fabrication qui t\u00e9moignent de son histoire mat\u00e9rielle.<\/p>\n\n\n\n<h3 id=\"conservation-et-consultation\" class=\"wp-block-heading\">Conservation et consultation<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00c0 l\u2019issue de l\u2019intervention, le volume a \u00e9t\u00e9 remont\u00e9 et plac\u00e9 dans une nouvelle chemise de conservation r\u00e9alis\u00e9e sur mesure, con\u00e7ue pour assurer sa bonne conservation \u00e0 long terme. L\u2019\u00e9tiquette et la cote provenant de l\u2019ancienne chemise ont \u00e9t\u00e9 replac\u00e9es sur le nouveau conditionnement, pr\u00e9servant ainsi les \u00e9l\u00e9ments d\u2019identification historiquement associ\u00e9s \u00e0 l\u2019objet.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La restauration a rendu stabilit\u00e9 structurelle et lisibilit\u00e9 \u00e0 un document important du patrimoine archivistique de Cagliari, permettant de nouveau sa consultation en toute s\u00e9curit\u00e9 et assurant sa transmission aux g\u00e9n\u00e9rations futures.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Le volume et son \u00e9tat de conservation Parmi les documents conserv\u00e9s \u00e0 l\u2019Archivio di Stato di Cagliari figure un volume manuscrit du fonds notarial, dat\u00e9 de 1605, qui a r\u00e9cemment fait l\u2019objet d\u2019une intervention de restauration complexe. Ce registre de 386 feuillets pr\u00e9sente une reliure souple en parchemin et une structure particuli\u00e8rement int\u00e9ressante : les [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":614,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_asca_post_subtitle":"Le traitement de conservation d\u2019un manuscrit notarial datant de 1605.","_asca_heading_area_image_id":605,"_asca_heading_area_image_source":"manual","_asca_show_heading_area_subtitle":true,"_asca_heading_area_subtitle_visibility_source":"manual","_asca_post_bottom_band_intro":"","_asca_show_share_bar":false,"_asca_show_contact_form":false,"_asca_bottom_band_contact_recipient":"","_asca_glossary_enabled":false,"_asca_notify_banner":"inherit","_asca_notify_evidence":"inherit","_asca_notify_closable":"","_asca_notify_categories":[],"_asca_glossary_related_ids":[13,26,44,48,49,57,58],"_asca_nav_enabled":"","_asca_nav_in_menu":"","_asca_nav_in_breadcrumb":"","_asca_nav_show_cpt_in_menu":"","_asca_nav_role":"standard","_asca_nav_related_post_type":"","_asca_menu_voice":"","_asca_hide_from_menu":"","_asca_social_title":"","_asca_social_description":"","_asca_social_image_url":"","_asca_social_image_id":0,"_asca_social_use_excerpt":"","_asca_show_gradient_bar":"","_asca_show_social_pages":"","_asca_show_language_selection":"","_asca_show_featured_image":false,"_asca_restauri_representative_image_id":600,"_asca_restauri_dating":"1605","_asca_restauri_archival_fond":"Notai","_asca_restauri_archival_reference":"Tappa di Cagliari 478","_asca_restauri_extent":"386 carte","_asca_restauri_restorer":"Giulia Doni","_asca_restauri_intervention_year":2024,"_asca_restauri_technical_report_id":0,"_asca_restauri_heritage_url":""},"tags":[],"asca_tipo_bene":[32],"asca_supporto_materiale":[42,51],"asca_degrado":[67,68,57,65,56,59,60],"asca_tipo_intervento":[74,95,81,92,79,77,73,87,76,93,91,86,90,88],"class_list":["post-575","asca_restauri","type-asca_restauri","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","asca_tipo_bene-registro","asca_supporto_materiale-carta","asca_supporto_materiale-inchiostro","asca_degrado-danni-biologici","asca_degrado-danni-acqua","asca_degrado-deformazioni","asca_degrado-degrado-inchiostri","asca_degrado-depositi-superficiali","asca_degrado-lacerazioni","asca_degrado-lacune","asca_tipo_intervento-analisi-diagnostica","asca_tipo_intervento-condizionamento","asca_tipo_intervento-consolidamento","asca_tipo_intervento-cucitura","asca_tipo_intervento-deacidificazione","asca_tipo_intervento-disinfezione","asca_tipo_intervento-documentazione","asca_tipo_intervento-integrazione","asca_tipo_intervento-pulitura","asca_tipo_intervento-restauro-legatura","asca_tipo_intervento-ricomposizione","asca_tipo_intervento-riparazione","asca_tipo_intervento-smontaggio","asca_tipo_intervento-velatura"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-json\/wp\/v2\/asca_restauri\/575","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-json\/wp\/v2\/asca_restauri"}],"about":[{"href":"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-json\/wp\/v2\/types\/asca_restauri"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=575"},{"taxonomy":"asca_tipo_bene","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-json\/wp\/v2\/asca_tipo_bene?post=575"},{"taxonomy":"asca_supporto_materiale","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-json\/wp\/v2\/asca_supporto_materiale?post=575"},{"taxonomy":"asca_degrado","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-json\/wp\/v2\/asca_degrado?post=575"},{"taxonomy":"asca_tipo_intervento","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiviostatocagliari.org\/patrimonio\/wp-json\/wp\/v2\/asca_tipo_intervento?post=575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}